Die geschiedene Frau van Leo Fall
.
Die geschiedene Frau van Leo Fall (1908)
Author: Kevin Clarke, 1 September 2004
  .
Bij zo'n overvloed aan Holland-operettes is het niet gek dat de collaga's uit Wenen ook het thema oppikten. De eerste Weense Holland-operette neemt evenwel niet het schilderachtige decor van Holland als uitgangspunt, maar de zogenaamde sexuele vrijheid. In de operette Die geschiedene Frau van Leo Falls draait het dan ook om niets anders dan de vraag: wie doet het met wie?

Het verhaal gaat over het vermeende slippertje van de hofsecretaris Karel van Lysseweghe met de uitdagende danseres Gonda van der Loo. De hofsecretaris en Gonda (een praktiserende "missionaire van de vrije liefde") zijn per abuis samen een nacht onvrijwillig opgesloten in een compartiment van een slaapwagon. De dame in kwestie beschrijft dit voorval aan de president van de Amsterdamse rechtbank in de verleidelijk-ontdeugende wals "Im Schlafcoupée". Dit voorval is voor de librettist Victor Léon (o.a. Die lustige Witwe) het uitgangspunt voor een briljante scheidings- en liefdesklucht, die door Fall wordt gelardeerd met immens meeslepende muziek. Aan het eind van het stuk trouwt juffrouw van der Loo met de rechtbankpresident en de van ontrouw betichte hofsecretaris geeft voor de tweede keer het jawoord aan zijn ex-vrouw Jana. Een partnerruil zoals in "La ronde" van Arthur Schnitzler, vindt men nauwelijks in het Weense operettengenre. Pas de dekmantel 'Holland' maakt de amoureuze potpourie acceptabel voor het conservatieve Oostenrijkse operettepubliek. Men moet bedenken dat het in de Donaumonarchie vrijwel onmogelijk was te scheiden en dan weer te hertrouwen, wat overigens in het echte Holland van toen ook een moeilijke kwestie was. De première van Die geschiedene Frau in het Weense Carlstheater was een "first rate hit", die daarna overal ter wereld werd gespeeld, tot zelfs in Sydney waar het als The Girl on the Train de planken opging. De operette werd twee keer verfilmd: in 1926, met Mady Christians als Gonda en in 1953 met Marika Rökk, waarbij de oorspronkelijke Makkumse kermis aan het einde vervangen is door een sprankelend technicolor-tulpenfestijn in de Keukenhof.

Die geschiedene Frau speelt zich af in Amsterdam en werd daar in 1909 in niet minder dan drie verschillende producties opgevoerd. Saillant detail is dat in geen van die producties de handeling in Amsterdam plaatsvindt. Dat buitenlanders Holland als een ruimdenkend land zien, betekent nog niet dat de Hollander dat zelf ook vinden. In het Rembrandt-theater wordt de handeling verplaatst naar Parijs, waarna het derde bedrijf in de badplaats Dieppe speelt, waar men geen klompendans opvoert maar een "Normandische visschersdans". In de Stadsschouwburg is de operettenlocatie dichter bij huis.Volgens het programmaboekje "speelt het stuk in het België van heden": het eerste en tweede bedrijf in Antwerpen, het derde gelukkig weer op de kermis in Marke. De producent kan daardoor alsnog een 'Holland' ten tonele voeren – met kostuums van de Amsterdamse firma Geb. Douwes.
Die geschiedene Frau van Leo Fall
Operette Research Centrum Amsterdam