Ja zuster, nee zuster van Pieter Kramer
.
Ja zuster, nee zuster van Pieter Kramer (2002)
Author: Kevin Clarke, 1 September 2004
  .
Het is verbazend dat in Nederland zelf nooit een eigen Holland-operette gemaakt. Desalniettemin hebben de Nederlanders in 2002 een film uitgebracht die als een soort Nederlandse 'operette' mag worden beschouwd. De molen-clichés zijn die film bespaart gebleven, maar in plaats daarvan wordt een ander stuk nationale identiteit gepresenteerd.

Het gaat om een moderne versie van de klassieke tv-serie Ja zuster, nee zuster uit de jaren zestig. Veel Nederlanders kennen de dubbelzinnige liedjes van componist Harry Bannink op teksten van Annie M.G. Schmidt uit hun hoofd. De serie is een mythe doordat ondermeer de originele televisiebanden verloren zijn gegaan en de serie niet meer kon worden herhaald.

Ook het Holland van Ja zuster, nee zuster is een vlucht naar de goede oude tijd waar-het allemaal-beter-was. De enige buitenlander die te zien is een Griek, eigenaar van wassalon "Zorba". De melk wordt nog 's ochtends vroeg door de melkboer voor de deur gezet, iedereen betaald nog met guldens en op televisie is te zien hoe prins Willem-Alexander wordt gedoopt. Jonge juffrouwen zingen met wildvreemde mannen liedjes zoals "Gezellig onder de paraplu met u". Het enige probleem in het leven van de bewoners van de Primulastraat is de boze buurman. Diens slechte karakter wordt in de filmversie toegeschreven aan zijn onderdrukte homoseksualiteit. Dat leidt tot een aantal grappige verwikkelingen met de nichterige kapper van de overkant, een geweldige rol van Paul de Leeuw.

Het is zeker geen toeval dat de film precies op een moment werd gelanceerd in een tijd waarin het politieke klimaat in Nederland gedomineerd wordt door een verlangen naar vroeger. Het is de verdienste van regisseur Pieter Kramer dat de film niet verworden is tot propagandamateriaal voor extreem-rechts. Hij voorziet de nostalgie namelijk van een sterke, subversieve dosis ironie. Dat blijkt ook uit de cabaretachtige rollen van de acteurs, in het bijzonder die van de kostelijke Loes Luca als Zuster Klivia. De film, een beetje in de stijl van Les Parapluies de Cherbourg (1964) switcht op meesterlijke wijze tussen camp en kitsch, en mag ook muzikaal gesproken een enorm succes heten. Onder de titel Ja Schwester, Nein Schwester was hij de Nederlandse inzending voor de Berlinale, het filmfestival van Berlijn.

Krijgt men in Duitsland misschien door die film weer belangstelling voor de oude Holland-operettes? In ieder geval maken operettes in Duitsland recentelijk een opmerkelijke comeback. Waarom niet ook de stukken van het Holland-genre? "Operetten bringen mit unbändigen Farben, Klängen und Rhythmen die grau-in-grau Buchhalterei des verhockten bürgerlichen Alltags durcheinander", zegt de Duitse operette-guru Volker Klotz. Wat is "als Gegenmittel zu solch grauer Bürgerlichkeit" beter geschikt dan de bonte wereld van de sprookjesachtige Holland-operetten?
Ja zuster, nee zuster van Pieter Kramer
Operette Research Centrum Amsterdam