Operette in Nederland
Oldenzaal

Oldenzaal
Oldenzaal, provincie Overijssel, uitspraak in het Twents: Ol'nzel, nu 31.ooo inwoners, is van oorsprong een hanzestad.
Oldenzaal ligt aan de internationale autosnelweg E30 (A1) van Amsterdam naar Berlijn. Op spoorgebied ligt station Oldenzaal aan de oude spoorlijn van Almelo naar het Duitse Salzbergen en verder door naar Berlijn. De internationale treinen stoppen echter niet meer in Oldenzaal, zodat een reis per trein van Oldenzaal naar Bad Bentheim of verder altijd via Hengelo zal gaan.

De Vijfhoek en Driehoek zijn bekende winkelcentra van Oldenzaal. Oldenzaal biedt plaats aan diverse feesten, waaronder de Braderiedagen 'n Boeskool is Lös en Carnaval. Oldenzaal is een van de meest fanatieke carnavalsgemeenten boven de rivieren. Het carnaval wordt hier minstens zo hartstochtelijk gevierd als in het zuiden. Befaamd is het typisch Oldenzaalse Kapellenfestival Toeten en Bloazen, dat traditiegetrouw twee weken voor carnaval wordt gehouden.

Rond 700 was er al een burcht, waaruit Oldenzaal ontstaan is. In 954 verbond bisschop Balderik van Utrecht een kapittel aan de voorganger van de Sint-Plechelmusbasiliek. Daarmee werd Oldenzaal een belangrijk religieus centrum. In 1049 kreeg Oldenzaal het recht op een weekmarkt en een jaarmarkt. Wanneer Oldenzaal stadsrechten heeft gekregen is niet precies bekend, maar het moet voor 1249 geweest zijn. Vandaar dat Oldenzaal in 1999 zijn 750-jarig bestaan vierde. Aan het eind van de Middeleeuwen krijgt Oldenzaal een Heilige-Geest-gasthuis, waar zieken terechtkunnen. Ook wordt er een begijnhuis gesticht, dat later uitgroeit tot een volwaardig klooster, het St. Agnesklooster, gewijd aan de heilige Agnes.

In de Tachtigjarige Oorlog krijgt Oldenzaal het zwaar te verduren. Op 22 oktober 1597 wordt Oldenzaal ingenomen door Maurits van Nassau. Dat duurt echter niet lang, want op 1 augustus 1605 wordt Oldenzaal ingenomen door Ambrosius Spinola waardoor het weer in Spaanse handen komt. Voor de overwegend katholieke bevolking van Oldenzaal is dat een bevrijding, want nu kan dit geloof weer vrijelijk uitgeoefend worden. De laatste veldslag vindt plaats op 22 juli 1626, als Ernst Casimir van Nassau Oldenzaal inneemt waardoor de stad definitief in Staatse handen terechtkomt.

Na de Vrede van Münster in 1648 blijft Oldenzaal, ondanks haar geheel katholieke karakter, onder opgelegd hervormd bestuur. De katholieke godsdienst wordt onderdrukt en publieke uitoefening ervan verboden, de bekende Plechelmuskerk wordt enige eeuwen - met uitzondering van de Münsterse bezetting rond 1673 - gebruikt door hervormden. Pas in de Franse tijd komt hier verandering in en komt de kerk weer ter beschikking van de katholieken. De Oldenzaalse bevolking blijft - net als de meeste inwoners van Twente - duidelijk Rooms-Katholiek en na de Franse tijd wordt Oldenzaal vanwege de katholieke herleving dan ook gezien als een "Twents Rooms bolwerk".

In de negentiende eeuw komt de textielindustrie op in Oldenzaal. De bekendste fabriek is die van Gelderman, de oudste nog steeds bestaande die van S.I. Zwartz. Na de aanleg van de A1 komt in Oldenzaal de bedrijvigheid tot grotere bloei. Transportbedrijven, maar ook bijvoorbeeld het bedrijf Johma geven een economische impuls aan de stad.

Oldenzaal wordt gekenmerkt door een relatief sterke economische groei. Samen met Rijssen vormt Oldenzaal de landelijke top qua economische groei per vierkante kilometer. Deze wordt gestimuleerd door de ligging aan de A1, de autosnelweg die de stad ontsloot. In hoeverre religieuze en sociale invloeden bijgedragen hebben aan de uitzonderlijke economische situatie in Oldenzaal is onduidelijk. Typisch is wel dat het van ouds uitgesproken "Roomse" Oldenzaal en het nog altijd zwaar Gereformeerde Rijssen, beide economisch uitzonderlijk goed presteerden in de laatste decennia. Naast de religie lijken echter het in geheel Twente wijdverspreide begrip noaberschap en de streekgebonden verplichte verwevenheid met plaats- en buurtgenoten te hebben bijgedragen aan onderlinge economische impulsen en een soort van "handelssolidariteit".

Oldenzaalse bedrijven zijn actief in de volgende sectoren: bouw, installatietechniek, voedingsindustrie (delicatessen, snacks, bakkerijen), financieel advies en met name het transportwezen. De bloei van het vrachtwagentransportwezen in Oldenzaal is overduidelijk. Er zijn vele grote Oldenzaalse transportbedrijven. Evenwel lijkt hier in de toekomst vanwege de uitbreiding van de Europese Unie en de daarmee gepaard gaande ontsluiting van grote aantallen Oost-Europese chauffeurs een kentering te zullen optreden.